|
Comune di Carcoforo |
|
|
Insi chunst:
MADONNA DEL GABBIO
Vïr dam chalchoufer dourf fun d’ rachtu weiri ds bochs Egua findt sich as hïbsch chilchaltji, ds “Madonna del Gabbio”, um di mu sit dan olti zitu as b’sonders g’zoltji uberschickt. Mu zeljt, somi hïrta haigi as ljikks bildhowwji der Ljiabu Frowwu z’ Piana Bondeu, nid witt van dar Eguafurku (2239 m) g’funde. Si haigi unschaidt, es in ainem sack umbrin z’ bringe. G’ariforuti zam Gabbio, bi Chalchoufe, haigi si da’ sack niderg’laidt fïr umbïtz z’ garreste. Wenn si haigi welje vïrsichgoh, so sige der sack sette schweire wourte, dos si haigi ne nimme chönne ljipfe. D’ hïrta haigi mid dar wïssandi der bergljitu untschaidt, in dam ourd as ljikks chapultji z’ buwwe, und haigi do d’ Ljiab Frowwu g’laidt. Es ducht ober, d’ Ljiab Frowwa haige sich an bessere stand fïr ihra onbatung g’wïnscht. As schrecklichs gouwis haige im 18. hunderkjor grouss schode g’machud und auch ds chapultji sige gor und ganz van dar wasserchraft uwegg’trognes g’si. D’ Ljiab Frowwa sige wunderbor z’ ihra platz g’bljibt. D’ Chalchoufra haigi ra nos a’ ljikki wa hïbschi chilchu ong’wandt, umbïtz vam boch hinderg’zouchni ober ds ganza in damselbe ourd. D’ chilcha sige danck dar zuatrogung viler woultetru wia Emiliano Agnesetti g’buwwuti g’si. Im mittige schif chad mu fast hïbschi g’meli ds molers Orgiazzi bewundru. Ds g’mol der Ljiabu Frowwu usser dar chilchu ïst vam vroler Prof. Emilio Contini erniwwruts g’si. Ds werch ïst van Clemente Casaccia g’schankts g’si.
G’MAISOOL
Dos ïst as hïbsch bispïlj der tseschrutoler chunst, wo ds holz der niduberwïndbore hauptspïljer ïst. Der ganz sool ïst van g’feirri hände mid holz bis zam uberdil g’tafulte g’si. Dam achtvolle besuacher wird d’ widersteljung inzwischund der holzwermi, di in disem sool a’ verhoksende bergumschwung erschafft, und ds dick strenge zids diss tols nid untgoh. Wenn wiar stilji durch aini der pfanstru usluogi, chad inse blick umob nitschich goh und inse g’dancku gaid z’an vile mensche diss dourfs, di sich mid frommi und liebi fïr Chalchoufe haind g’brest und allu toga niww uppigini haind miasse ussuachi. Tiawwer nid vergasse, der “G’maisool” ïst auch der sitz ds wichtige “Schutzverains”.
PFRUACHILCHA DS HAILIGE CHRITZS Fum platz wo schou aswenn a’ ljikki chilcha ïst g’stande, haind d’ Chalchoufra aini groussuri welje buwwe, di in verschidni zitu ïst g’si erbraitruti. D’ hitig chilcha ïst im jor 1618 g’wuchti g’si . Der damalig bobst Powl V häd an b’sondere sege g’geh, deis mu häd an bljibendi b’sinnung in dar g’schrift “vïrg’zouchnes olter”. Uber ds olter henckt as wunderscheins vergultes olterbild. Im bild häd an tseschrutoler moler der barockzit an g’chritzgute g’molud. Im schif chad mu d’ bïlder ds chritzwegs ds Peracino, erniwwruti um 1950 vom Rappa, ainem chalchoufer moler. D’ chilcha häd zwai situchapule: aini ïst dar Ljiabu Frowwu ong’wandti und häd drin as g’mol ds Avondo, as van Balmuccia ursprungliche molers; d’andra ïst Skt. Markus ong’wandti und ïst vïr churzu zit erniwwruti g’si. D’ chilcha ïst siters 1841 auch mid ourgulu versourgni. Diz musikg’schirr ïst vam ourgulumacher Gippa Bartolomeo us Sabbia g’machuts g’si. Es findt sich im chilchuchour und häd an in forwine erhïbschrute holzine chaste. D’ourgule sind mid ainem woge bis z’ Boccioleto g’ariforuti und van do uweg haind su d’ charchoufer wiber z’ rïk bis zam dourf g’brunge. Als lou – so zeljind d’ chilchu biacher –haigi si nua “a’ flaschu wi” ong’geicht. Chind an besuacher in ainem summerobend z’ Chalchoufe, so chad er noch hit der ourgulu note g’heirre, di sich us dar chilchu im ganze dourf spraitind und a’ wunderbore umschwung der oltu zitu machind in dar g’legehait der konzertu, di vom chalchoufer Pro Loco van zit z’ zit sind ongeruchti.
BOUGU UND CHILCHA DER MADONNA DELLE GRAZIE Der weg, der va’ Chalchoufe häd nitschich im tol g’fierd, ïst nua a’ fuassweg g’si, der fum rachtu weiri ds bochs Egua ïst g’ljiffe. A’ steg uber dan boch häd da’ fuassweg mid dam dourfzentrum verbunde. D’charchoufra haind im jor 1734 an bouge g’buwwt, um dan dourfingang z’ erhïbschru.
Danck ainem sïnnige erniwwrungwerch vam 1929 ïst es noch möglichs, under dise bouge z’gehn und sini mild und vïrnem g’stolt z’ bewundru. A b’sondere noch lesbore b’sinnungschild ïst chundschaft ds durchgangs ds bobsts Pius XI uber dis berga:
Pius XI häd sich vam 2. bis zam 10. augste 1896 in diser g’mai ufg’halte, häd g’batud, g’zaichud und d’ greider g’wonne Churz noh dam bouge uf rachts chad mu d’ chilchu der Madonna delle Grazie – g’buwwute im jor 1667 - bewundru: as ainzigs mittigs schif mid zwai situchapulu, Sankt Jousep und Sankt Teine ong’wandti. D’ersta häd as holzins olter und d’zweinda as chunstmarmorolter. |
|